Pożegnaie Profesor Teresy Eminowicz-Jaśkowskiej

Termin: 03.09.2018 - 31.12.2018

POŻEGNANIE PROFESOR TERESY EMINOWICZ-JAŚKOWSKIEJ

                Po raz kolejny w ostatnim czasie Instytut Filologii Romańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego poniósł bolesną stratę. Wraz z odejściem profesor Teresy Eminowicz-Jaśkowskiej Instytut traci znaczącą postać w przeszło studwudziestopięcioletniej historii swojego istnienia i w bogatej galerii jej dyrektorów. Pani profesor wpisała się w tę jej część, gdzie wiszą jej liczni poprzednicy o zainteresowaniach przekraczających ramy jednego kierunku, jednego języka, jednej literatury i jednej kultury. Ta wielość była od początku Jej atutem, którym umiejętnie i z pożytkiem dla wielu się posługiwała.

                Ta wielość była Jej w pewnym sensie pisana. Po zdaniu matury w Liceum Ogólnokształcącym imienia Adama Mickiewicza w Krakowie rozpoczęła studia Na Uniwersytecie Jagiellońskim. Podjęła je na filologii rosyjskiej, bo – jak napisała w swoim życiorysie z lat dziewięćdziesiątych – z przyczyn politycznych nie mogła rozpocząć ich na filologii romańskiej. Dzięki tak zwanej „październikowej odwilży” 1956 roku, po zaliczeniu pierwszego roku filologii rosyjskiej, dzięki bardzo dobrej już wtedy znajomości języka francuskiego, mogła przenieść się na filologię romańską. Na romanistyce właśnie dokonał się Jej kolejny wybór. Wybór, który zaważył na Jej życiu i, jak się miało po latach okazać, na życiu wielu pokoleń studentów naszego Instytutu i przede wszystkim krakowskiej hispanistyki. Teresa Około-Kułak, wtedy już Eminowicz, postanowiła, że oprócz literackiego seminarium u profesora Zygmunta Czernego, podejmie seminarium z literatury hiszpańskiej u profesor Stefanii Ciesielskiej-Borkowskiej, romanistyki, która jeszcze przed wojną naukowo zajęła się dawną literaturą hiszpańską. Profesor Eminowicz napisze później, że profesor Ciesielska-Borkowska stała się dla Niej już wtedy wzorem człowieka i badacza.

                To pod kierunkiem Stefanii Ciesielskiej-Borkowskiej powstanie praca magisterska Teresy Eminowicz poświęcona recepcji dzieła Lope de Vegi na scenach polskich. Dodam, bo to znaczące, że recenzentką tej pracy była ówczesna docent Maria Strzałkowa. Romanistka, która – podobnie jak profesor Ciesielska-Borkowska – dużą cześć swojego dorobku poświęciła literaturze hiszpańskiej właśnie. To Maria Strzałkowa jako dyrektor Instytutu Filologii Romańskiej po dwunastu latach, które Teresa Eminowicz przepracowała jak nauczycielka i lektorka poza Uniwersytetem, zaproponowała Jej – ze względu na hispanistyczne kompetencje, rozpoczęte wcześniej badania na literaturą hiszpańską, projekt rozprawy doktorskiej, której prof. Strzałkowa miała być promotorką – powrót do Instytutu. To był rok 1974. To był znaczący początek pionierskich w Polsce starań o uruchomienie regularnych studiów hispanistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim uwieńczonych zresztą, co ważne, sukcesem. Już w następnym roku Instytut Filologii Romańskiej UJ przyjął pierwszych studentów hispanistyki.

                Po ciężkim wypadku, jakiemu Teresa Eminowicz uległa w 1971 roku i długotrwałym leczeniu, ten niewątpliwy sukces, którego była współautorką, ściślej, jedną z dwu autorek, wiąże się z kolejnym w Jej życiu dramatycznym splotem. Miesiąc po przyjęciu pierwszych studentów hispanistyki, w czasie wakacji 1975 roku, umiera prof. Maria Strzałkowa. Świeżo przyjęta w poczet pracowników Instytutu Teresa Eminowicz zostaje sama na – ucieknę się do zużytej metafory – polu bitwy. Podejmuje się w pełni świadomie niezwykle trudnego organizacyjnie i dydaktycznie zadania. Podejmuje się go, żeby nie zmarnować dopiero co zdobytej przez Instytut szansy, żeby studenci pierwszych roczników mogli kontynuować dopiero co zaczęte studia, żeby – to właśnie okazało się po kilku już latach najistotniejsze – z młodych wychowanków stworzyć przyszłą hispanistyczną kadrę.

                Profesor Eminowicz prowadzi równocześnie pracę badawczą, studia nad dawną literaturą hiszpańską i jej powiązaniami z historią i kulturą Hiszpanii. Pod kierunkiem nowej promotorki profesor Janiny Klawe przygotowuje rozprawę doktorską, której broni na Uniwersytecie Jagiellońskim w roku 1982. Podstawą przewodu jest praca zatytułowana „Hiszpania pierwszej połowy XVI wieku – Ideały i rzeczywistość w prozie Złotego Wieku”. Historii i problemom hiszpańskiej prozy pozostaje wierna w przygotowywanej w następnych latach pracy habilitacyjnej. O ile doktorat dotyczył prozy politycznej i moralizatorskiej pierwszej połowy wieku XVII, o tyle habilitacja jest monografią szesnastowiecznego hiszpańskiego romansu pasterskiego. Pionierski charakter tych prac został dostrzeżony i doceniony przez wielu specjalistów, polskich i zagranicznych. To samo należy powiedzieć o kolejnej znaczącej w dorobku profesor Eminowicz książce. Poświęciła ją „mistrzowi barokowego konceptuzmu”, a książka nosi tytuł Baltasar Gracian: hiszpański pisarz i moralista barokowy. To hiszpański Złoty Wiek w jego renesansowym i barokowym bogactwie znajdował się od początku do ostatnich publikacji w centrum Jej naukowych zainteresowań. Profesor Eminowicz-Jaśkowska jest zdaniem specjalistów uznaną ze względu na cały dorobek znawczynią literatury hiszpańskiej od jej początków do czasów nam najbliższych. Nie bez znaczenia jest również i to, że Pani Profesor zajmowała się popularyzowaniem wiedzy o Hiszpanii w Polsce i – w czasie pobytów w Hiszpanii jako stypendystka, uczestniczka konferencji naukowych, przez pewien czas lektorka języka polskiego w Barcelonie, wreszcie visiting profesor – wiedzy o Polsce, polskiej literaturze i kulturze w Hiszpanii. Dodam przy tej okazji, że profesor Eminowicz-Jaśkowska przyczyniła się również do wprowadzenia w Polsce nauczania języka hiszpańskiego do szkół średnich.

                Przede wszystkim – i to pragnę podkreślić ze szczególną mocą jako dyrektor Instytutu – że wśród Jej zasług stworzenie, tworzenie i rozwój studiów hispanistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim zaliczyć należy do najważniejszych. Szczególnie dobrze pamiętam determinację Teresy w walce o utrzymanie studiów hispanistycznych w czasie, kiedy Ministerstwo podjęło decyzję o zawieszeniu studiów w sekcji języka hiszpańskiego. Kryzys, który dzięki staraniom prof. Eminowicz wspieranej przez ówczesną dyrekcję został przekuty na kolejny sukces, który doprowadził w roku 1996 do usamodzielnienia się sekcji i powstania Zakładu Iberystyki. Od jego powstania przez przeszło dziesięć lat kierowała nim profesor Eminowicz-Jaśkowska.

                Dzisiaj Zakład Filologii Hiszpańskiej dzięki Jej staraniom, dzięki Jej wychowankom i uczniom, stanowi liczący się zespół badaczy i nauczycieli akademickich. Przy Jej wsparciu i opiece klasycznie rozumiana hispanistyka stała się z czasem iberystyką sensu stricto. Pojawiła się Ameryka Łacińska, jej kultura, sztuka i w głównej mierze bogata literatura zwana iberoamerykańską. Obok studiów hispanistycznych i iberoamerykańskich rozwijają się tak bliskie sercu profesor Eminowicz-Jaśkowskiej studia katalońskie, obok katalonistyki istnieje język i kultura galicyjska. Obszar nauczania, studiów i badań zaprawdę szeroki. Stoją za tym niezaprzeczalnie Jej wielkie zasługi.

                Pani Profesor, Droga nam wszystkim Tereso, z wielkim trudem i z wielkim żalem przychodzi mi w imieniu koleżanek i kolegów, pracowników Instytutu Filologii Romańskiej, byłych i obecnych, także w imieniu wszystkich naszych studentów, pożegnać Cię.

Odpoczywaj w pokoju!

 

Data opublikowania: 03.09.2018
Osoba publikująca: Barbara Nowak